Luật sư Tội xúc phạm cấp trên (quân đội) | Chiến lược bào chữa khi bị điều tra, khởi tố
Tóm tắt
Tội xúc phạm cấp trên là hành vi quân nhân xúc phạm danh dự của cấp trên tại nơi công cộng hoặc thông qua các phương tiện truyền đạt như văn bản, hình ảnh (Luật Hình sự Quân đội Điều 64). Đây là tội danh gây tranh cãi lớn về ranh giới giữa "phê bình hợp lý" và "xúc phạm", đồng thời việc xác định người bị hại có thực sự là "cấp trên" theo quy định pháp luật hay không, cũng như có tồn tại "ý định xúc phạm" hay không, thường là điểm mấu chốt quyết định kết quả vụ án. Vì đây là tội danh chỉ áp dụng trong môi trường quân đội với đặc thù về kỷ luật và quan hệ cấp bậc, nên cần có luật sư hiểu rõ thực tiễn xét xử của tòa án quân sự để xây dựng chiến lược bào chữa phù hợp.
Hình sự · Quân sựLuật áp dụng: Luật Hình sự Quân độiGóc nhìn người bị buộc tội
Tội xúc phạm cấp trên (quân đội) | Ba hướng xử lý thường gặp đối với vụ xúc phạm cấp trên
Tùy vào mức độ nghiêm trọng của vụ việc và thái độ của đơn vị, vụ án xúc phạm cấp trên có thể được xử lý theo một trong các hướng sau. Việc hiểu rõ sự khác biệt giúp người bị buộc tội chuẩn bị chiến lược phù hợp từ sớm.
Xử lý kỷ luật nội bộ
Vụ việc mức độ nhẹ, được xử lý trong phạm vi đơn vị
Cơ quan xử lý
Chỉ huy đơn vị
Hình thức
Cảnh cáo, phạt kỷ luật quân đội
Ảnh hưởng lý lịch
Ghi nhận nội bộ, không có án tích
Thời gian xử lý
Ngắn, thường vài ngày đến vài tuần
Áp dụng khi mức độ vụ việc nhẹ và chỉ huy đơn vị quyết định không chuyển sang truy cứu hình sự.
Điều tra và xét xử tại tòa án quân sự
Vụ việc bị chuyển sang truy cứu hình sự theo Luật Hình sự Quân đội
Cơ quan xử lý
Cơ quan điều tra quân sự, tòa án quân sự
Hình thức
Khởi tố, xét xử theo thủ tục hình sự quân sự
Ảnh hưởng lý lịch
Có thể để lại án tích hình sự
Thời gian xử lý
Vài tháng đến hơn một năm
Áp dụng khi vụ việc nghiêm trọng, lan truyền rộng, hoặc chỉ huy quyết định chuyển sang thủ tục hình sự (Luật Hình sự Quân đội Điều 64).
Truy tố rút gọn / xử phạt hành chính hình sự
Vụ việc mức độ trung bình, không cần xét xử công khai đầy đủ
Cơ quan xử lý
Tòa án quân sự (thủ tục rút gọn)
Hình thức
Ra quyết định phạt tiền, không cần phiên tòa đầy đủ
Ảnh hưởng lý lịch
Có án tích nhưng mức độ nhẹ hơn
Thời gian xử lý
Ngắn hơn xét xử thông thường
Nếu không đồng ý với quyết định này, bị cáo có quyền yêu cầu xét xử chính thức trong thời hạn luật định.
Tội xúc phạm cấp trên (quân đội) | Điều kiện thành lập tội xúc phạm cấp trên
Luật Hình sự Quân đội quy định riêng tội xúc phạm cấp trên với mức hình phạt nặng hơn tội xúc phạm thông thường trong Luật Hình sự, do đặc thù kỷ luật quân đội đòi hỏi bảo vệ danh dự, uy quyền chỉ huy.
Điều 64 Khoản 1
Xúc phạm cấp trên tại nơi công cộng
Quân nhân xúc phạm cấp trên bằng lời nói, hành động tại nơi có người thứ ba có thể nhận biết được (nơi công cộng) có thể bị xử lý theo mức hình phạt cơ bản của điều luật này. Yếu tố "công cộng" không đòi hỏi phải có nhiều người, chỉ cần có khả năng người khác biết đến nội dung xúc phạm.
Điều 64 Khoản 2
Xúc phạm cấp trên qua văn bản, hình ảnh
Trường hợp sử dụng thư, tin nhắn, hình ảnh, biểu tượng để xúc phạm cấp trên thường bị xem là có tính toán, chủ đích hơn hành vi bột phát bằng lời nói, nên trong một số trường hợp mức độ nghiêm trọng được đánh giá khác biệt tùy vào nội dung và mức độ lan truyền.
Yếu tố chủ quan
Nhận thức về tư cách cấp trên của người bị hại
Bị cáo phải có nhận thức (dù không cần chắc chắn tuyệt đối) rằng đối tượng mình xúc phạm là cấp trên theo quy định. Nếu chứng minh được bị cáo không biết hoặc nhầm lẫn về quan hệ cấp bậc, có thể ảnh hưởng đến việc xác định lỗi cố ý.
Ngoại lệ thực tiễn
Trường hợp lời nói chỉ mang tính phê bình, than phiền thông thường
Tòa án quân sự thực tiễn thường không coi mọi lời phàn nàn, bất mãn là hành vi xúc phạm nếu nội dung không nhằm hạ thấp danh dự nhân cách mà chỉ phản ánh bất đồng về công việc, cách quản lý, huấn luyện.
Điểm cần lưu ý khi xử lý ban đầu
Ngay sau khi bị lập biên bản hoặc bị gọi lấy lời khai tại đơn vị, lời khai đầu tiên thường có ảnh hưởng lớn đến toàn bộ tiến trình vụ án. Không nên tự ý thừa nhận toàn bộ nội dung buộc tội khi chưa hiểu rõ phạm vi và cấu thành tội phạm, mà nên tham khảo ý kiến luật sư trước khi trả lời chi tiết.
Tội xúc phạm cấp trên (quân đội) | Người bị hại có thực sự là "cấp trên" hay không
Tội xúc phạm cấp trên chỉ thành lập khi đối tượng bị xúc phạm là "cấp trên" theo quy định của Luật Hình sự Quân đội. Đây không đơn giản là vấn đề tuổi tác hay thời gian nhập ngũ mà là vấn đề pháp lý về quan hệ chỉ huy - phục tùng.
Khái niệm "cấp trên" theo luật
Luật Hình sự Quân đội định nghĩa cấp trên là người có quyền chỉ huy, giám sát trực tiếp hoặc gián tiếp đối với bị cáo, bao gồm cả trường hợp không thuộc cùng đơn vị nhưng có quan hệ chỉ huy theo quy định (Luật Hình sự Quân đội Điều 2). Việc xác định phạm vi này cần xem xét cụ thể sơ đồ tổ chức, quy định nội bộ đơn vị tại thời điểm xảy ra vụ việc.
Trường hợp cùng cấp bậc hoặc khác quân, binh chủng
Nếu hai bên có cùng cấp bậc, hoặc thuộc quân, binh chủng khác nhau và không có quan hệ chỉ huy trực tiếp, thì có thể không cấu thành tội xúc phạm cấp trên mà chỉ xem xét dưới tội danh xúc phạm thông thường theo Luật Hình sự. Đây là điểm cần được luật sư rà soát kỹ ngay từ giai đoạn điều tra vì mức hình phạt và tính chất tội danh khác biệt đáng kể.
Tội xúc phạm cấp trên (quân đội) | Có tồn tại ý định xúc phạm hay không, và ranh giới với phê bình hợp lý
Không phải mọi lời nói gay gắt, bất mãn với cấp trên đều cấu thành tội xúc phạm. Tòa án xem xét liệu phát ngôn đó có vượt quá giới hạn diễn đạt xã hội thông thường để hạ thấp danh dự người khác hay không.
Phân biệt phê bình, góp ý với hành vi xúc phạm
Việc quân nhân phản ánh, phê bình phương thức chỉ huy, cách xử lý công việc của cấp trên trong khuôn khổ hợp lý, không nhằm hạ thấp danh dự cá nhân, thường không bị coi là xúc phạm. Tuy nhiên nếu sử dụng ngôn từ chửi rủa, xúc phạm nhân cách một cách trực tiếp thì rủi ro bị truy cứu tăng cao.
Bối cảnh, địa điểm và đối tượng nghe thấy
Yếu tố "công khai" - tức có người thứ ba nghe/thấy được - là yếu tố cấu thành quan trọng. Nếu phát ngôn chỉ diễn ra riêng tư giữa hai người mà không ai khác biết đến, việc chứng minh tội danh có thể gặp khó khăn hơn cho phía công tố.
Yếu tố say rượu, bị kích động tâm lý
Trạng thái say rượu hoặc bị kích động do bị cấp trên đối xử không đúng mực trước đó không đương nhiên loại trừ tội, nhưng có thể được xem xét là yếu tố giảm nhẹ khi lượng hình, hoặc làm rõ việc thiếu ý thức về hành vi tại thời điểm phát ngôn.
Tội xúc phạm cấp trên (quân đội) | Chứng cứ trong quá trình điều tra và hướng bào chữa thực tế
Vụ án xúc phạm cấp trên thường dựa nhiều vào lời khai của nhân chứng là đồng đội cùng đơn vị, nên việc thu thập, đối chiếu các lời khai này có vai trò quyết định.
Lời khai nhân chứng và tính khách quan
Do quan hệ cấp bậc, đồng đội có thể chịu áp lực tâm lý khi khai báo, dẫn đến lời khai không nhất quán qua các lần lấy lời khai. Luật sư cần rà soát kỹ biên bản điều tra để phát hiện mâu thuẫn, từ đó đặt câu hỏi về độ tin cậy của chứng cứ.
Ghi âm, tin nhắn và dữ liệu điện tử
Nếu vụ việc liên quan đến tin nhắn, ứng dụng trò chuyện nội bộ quân đội, các dữ liệu này thường được thu thập làm chứng cứ trực tiếp. Cần xem xét tính toàn vẹn của quá trình thu thập dữ liệu điện tử, vì vi phạm thủ tục có thể ảnh hưởng đến giá trị chứng cứ.
Tội xúc phạm cấp trên (quân đội) | Các bước từ khi bị điều tra đến khi kết thúc vụ việc
1
Tiếp nhận tư vấn và rà soát tình huống ban đầu Luật sư nghe trình bày về bối cảnh phát sinh vụ việc, quan hệ cấp bậc với người bị hại, và các chứng cứ hiện có để đánh giá sơ bộ khả năng cấu thành tội danh.
2
Đồng hành trong quá trình lấy lời khai Luật sư hỗ trợ chuẩn bị nội dung trả lời, giải thích quyền của người bị điều tra và có thể tham gia cùng trong buổi lấy lời khai tại cơ quan điều tra quân sự nếu được cho phép.
3
Thu thập chứng cứ có lợi và ý kiến pháp lý Thu thập lời khai nhân chứng, dữ liệu tin nhắn, bối cảnh vụ việc để xây dựng lập luận về việc không có ý định xúc phạm hoặc người bị hại không thuộc phạm vi "cấp trên" theo luật.
4
Giai đoạn khởi tố và chuẩn bị xét xử Nếu vụ việc bị chuyển sang khởi tố, luật sư chuẩn bị bản bào chữa, đề xuất các yếu tố giảm nhẹ như thái độ ăn năn, hoàn cảnh đặc biệt tại thời điểm phát ngôn.
5
Tham gia phiên tòa và theo dõi kết quả Luật sư trình bày quan điểm bào chữa tại tòa án quân sự, và sau khi có bản án, tư vấn về khả năng kháng cáo nếu cần thiết.
Tội xúc phạm cấp trên (quân đội) | Cách tính phí luật sư cho vụ án xúc phạm cấp trên
Phí thù lao ban đầu (착수금) Được tính dựa trên giai đoạn vụ việc đang ở đâu (giai đoạn điều tra, khởi tố rút gọn, hay xét xử chính thức) và mức độ phức tạp của việc xác định quan hệ cấp trên - cấp dưới trong vụ việc cụ thể.
Phí thù lao thành công (성공보수) Áp dụng khi đạt được kết quả thuận lợi như không bị khởi tố, được miễn hoặc giảm hình phạt, mức phí được thỏa thuận cụ thể theo từng trường hợp, không cam kết trước một tỷ lệ cố định.
Chi phí thực tế phát sinh (실비) Bao gồm chi phí đi lại đến đơn vị đóng quân hoặc tòa án quân sự (thường ở xa trung tâm thành phố), chi phí sao chụp hồ sơ, tài liệu điều tra.
Yếu tố ảnh hưởng đến mức phí Số lượng buổi lấy lời khai cần luật sư đồng hành, số lượng nhân chứng cần thu thập lời khai, và việc vụ việc có liên quan đến nhiều tội danh khác (như bất tuân lệnh, hành hung) hay không đều ảnh hưởng đến mức phí cụ thể.
※ Chi phí thay đổi tùy theo mức độ phức tạp và tình huống cụ thể của vụ việc; chi phí chính xác sẽ được tư vấn cụ thể. Không đảm bảo kết quả cụ thể.
Tội xúc phạm cấp trên (quân đội) | Tự kiểm tra tình huống của bạn
1️⃣ Kiểm tra quan hệ với người bị hại
Người bị hại có phải là người có quyền chỉ huy, giám sát trực tiếp hoặc gián tiếp đối với tôi không?
Chúng tôi có cùng cấp bậc hoặc thuộc quân, binh chủng khác nhau không có quan hệ chỉ huy không?
Tại thời điểm phát ngôn, tôi có nhận thức rõ về quan hệ cấp bậc với người đó không?
2️⃣ Kiểm tra bối cảnh phát sinh phát ngôn
Phát ngôn của tôi có người thứ ba nghe thấy hoặc biết đến không?
Nội dung phát ngôn là phê bình về công việc/chỉ huy hay là xúc phạm nhân cách trực tiếp?
Tôi có đang trong trạng thái bị kích động do bị đối xử không đúng mực trước đó không?
3️⃣ Kiểm tra chứng cứ hiện có
Có tin nhắn, ghi âm, hoặc văn bản liên quan đến vụ việc không?
Có nhân chứng nào có thể xác nhận bối cảnh thực tế của vụ việc không?
Biên bản lấy lời khai ban đầu của tôi có nội dung nào cần được rà soát lại không?
4️⃣ Kiểm tra giai đoạn xử lý hiện tại
Vụ việc đang được xử lý ở cấp đơn vị hay đã chuyển sang cơ quan điều tra quân sự?
Tôi đã nhận được quyết định khởi tố rút gọn hay đang chờ xét xử chính thức?
Tôi có đang trong thời hạn có thể yêu cầu xét xử chính thức hoặc kháng cáo không?
Câu hỏi thường gặp
Q. Chửi cấp trên khi say rượu thì có bị xử lý nặng hơn không?
A. Trạng thái say rượu không đương nhiên loại trừ tội, nhưng có thể được xem xét là yếu tố ảnh hưởng đến mức độ nhận thức và kiểm soát hành vi tại thời điểm đó. Trong một số trường hợp, đây có thể là yếu tố giảm nhẹ khi lượng hình, tùy vào mức độ say và nội dung phát ngôn cụ thể.
Q. Nếu chỉ nói xấu cấp trên khi chỉ có hai người, không ai khác nghe thấy thì có bị tội không?
A. Yếu tố "nơi công cộng" - tức khả năng người thứ ba nhận biết được - là một trong các yếu tố cấu thành quan trọng của tội này (Luật Hình sự Quân đội Điều 64). Nếu chứng minh được không có bất kỳ ai khác biết đến nội dung phát ngôn, việc cấu thành tội danh này có thể gặp khó khăn hơn cho phía công tố, tuy vẫn cần xem xét cụ thể từng trường hợp.
Q. Người cùng cấp bậc với tôi thì có thể là "cấp trên" theo luật không?
A. Về nguyên tắc, khái niệm cấp trên gắn với quan hệ chỉ huy, giám sát chứ không đơn thuần là cấp bậc quân hàm (Luật Hình sự Quân đội Điều 2). Nếu hai bên cùng cấp bậc và không có quan hệ chỉ huy trực tiếp hoặc gián tiếp, thường sẽ không cấu thành tội xúc phạm cấp trên mà có thể được xem xét dưới tội danh khác.
Q. Chỉ trích cách chỉ huy của cấp trên trong buổi họp có bị coi là xúc phạm không?
A. Việc phê bình, góp ý về phương thức chỉ huy, cách xử lý công việc trong khuôn khổ hợp lý và không nhằm hạ thấp danh dự cá nhân thường không bị coi là hành vi xúc phạm. Tuy nhiên nếu nội dung phát ngôn chuyển sang chửi rủa, xúc phạm nhân cách trực tiếp, rủi ro bị truy cứu sẽ tăng lên.
Q. Tôi đã bị gọi lấy lời khai tại đơn vị, tôi nên làm gì trước tiên?
A. Nên tham khảo ý kiến luật sư trước khi trả lời chi tiết về nội dung buộc tội, vì lời khai đầu tiên thường ảnh hưởng lớn đến toàn bộ tiến trình vụ án. Không nên tự ý thừa nhận toàn bộ nội dung khi chưa hiểu rõ phạm vi cấu thành tội phạm.
Q. Nếu bị xử lý kỷ luật nội bộ rồi thì có bị truy cứu hình sự thêm không?
A. Xử lý kỷ luật nội bộ và truy cứu hình sự là hai hệ thống khác nhau, nên về nguyên tắc có thể phát sinh đồng thời hoặc nối tiếp tùy vào quyết định của chỉ huy đơn vị và cơ quan điều tra quân sự. Việc đã bị xử lý kỷ luật không đương nhiên loại trừ khả năng bị truy cứu hình sự sau đó.
Q. Tin nhắn nhóm chat nội bộ đơn vị có được dùng làm chứng cứ không?
A. Có, nội dung tin nhắn, ứng dụng trò chuyện nội bộ quân đội thường được cơ quan điều tra thu thập làm chứng cứ trực tiếp khi có liên quan đến vụ việc. Tuy nhiên tính hợp pháp của quá trình thu thập dữ liệu điện tử cũng cần được xem xét kỹ.
Q. Nếu tôi không đồng ý với quyết định khởi tố rút gọn thì phải làm gì?
A. Bị cáo có quyền yêu cầu xét xử chính thức trong thời hạn luật định nếu không đồng ý với quyết định xử phạt theo thủ tục rút gọn. Cần lưu ý thời hạn này để không bị mất quyền yêu cầu xét xử.
Q. Lời khai của đồng đội trong vụ việc có đáng tin cậy không?
A. Do quan hệ cấp bậc trong đơn vị, đồng đội có thể chịu áp lực tâm lý khi khai báo, dẫn đến khả năng lời khai không nhất quán qua các lần lấy lời khai khác nhau. Luật sư có thể rà soát các biên bản điều tra để phát hiện mâu thuẫn nhằm đặt câu hỏi về độ tin cậy của chứng cứ.
Q. Vụ việc xúc phạm cấp trên có thể được giải quyết hòa giải với người bị hại không?
A. Việc thể hiện thái độ ăn năn hoặc đạt được sự thông cảm từ người bị hại có thể được xem xét là yếu tố có lợi khi lượng hình hoặc khi chỉ huy đơn vị quyết định hướng xử lý, nhưng không đương nhiên làm chấm dứt toàn bộ quy trình pháp lý vì đây thuộc phạm vi trật tự quân đội chứ không hoàn toàn là quan hệ dân sự cá nhân.
법무법인 프런티어(이하 “사무소”)는 개인정보보호법에 따라 정보주체의 개인정보 및 권익을 보호하고 개인정보와 관련된 정보주체의 고충을 신속하고 원활하게 처리하기 위하여 본 개인정보 처리방침을 수립·공개합니다.
제 1 조 수집하는 개인정보의 항목, 목적, 방법
제 2 조 개인정보의 처리 및 보유기간
제 3 조 개인정보의 제3자 제공
제 4 조 개인정보 처리업무의 위탁
제 5 조 정보주체의 권리·의무 및 그 행사방법
제 6 조 개인정보의 파기
제 7 조 의견수렴 및 불만처리
제 8 조 개인정보 처리방침의 변경
제 9 조 개인정보의 안전성 확보 조치
제 1 조 (수집하는 개인정보의 항목, 목적, 방법)
① 게시판 글 작성 시 필수 항목에 대한 수집목적은 ‘별도의 구체적 상담을 위하여’이며 수집항목은 ‘이름, 이메일, 연락처’입니다.
② 전항 외에 고객의 서비스 이용 과정이나 요청 사항 처리 과정에서 ‘IP주소, 접속로그, 단말기 및 환경정보, 서비스 이용기록, 쿠키’와 같은 정보들이 자동으로 수집 및 저장될 수 있으며, 이 때의 수집목적은 ‘사용자 홈페이지 이용, 사이트 이용에 대한 문의 민원 등 고객 고충 처리’입니다.
③ 사무소는 ‘홈페이지 고객 문의/고충 처리 시 전화 또는 인터넷을 통한 상담’과 같은 방법으로 개인정보를 수집합니다
제 2 조 (개인정보의 처리 및 보유기간)
관계법령의 규정에 따라 개인정보를 보존하여야 하는 의무가 있는 경우가 아닌 한, 정보주체의 개인정보는 원칙적으로 해당 개인정보의 처리목적이 달성될 때까지 보유 및 이용되며, 그 목적이 달성되면 지체 없이 파기됩니다.
제 3 조 (개인정보의 제3자 제공)
사무소는 정보주체의 개인정보를 본 처리방침에서 명시한 목적에 한해서만 처리하며 정보주체의 사전동의가 있는 경우 또는 개인정보보호법 등 관계법령의 규정에 의거한 경우에만 개인정보를 제3자에게 제공합니다. 사무소는 현재 개인정보를 제3자에게 제공하지 않고 있습니다.
제 4 조 (개인정보 처리업무의 위탁)
사무소는 현재 귀하의 개인정보 보호를 위해 귀하의 개인정보를 직접 취급 관리하고 있습니다. 단, 향후 보다 전문적인 서비스를 제공하기 위하여 제3의 전문기관에 귀하의 정보를 위탁할 필요가 있다고 판단되는 경우, 귀하의 사전 동의 하에 개인정보에 대한 취급을 위탁할 수 있습니다.
제 5 조 (정보주체의 권리·의무 및 그 행사방법)
① 정보주체는 개인정보보호법 등 관계법령이 정하는 바에 따라 사무소에 대해 개인정보의 열람, 정정 및 삭제, 처리정지 요구 등 개인정보 보호 관련 권리를 행사할 수 있습니다.
② 제1항에 따른 권리행사는 정보주체의 법정대리인이나 위임을 받은 사람을 통해서도 할 수 있습니다. 다만, 이 경우에는 개인정보보호법 시행규칙에 따른 위임장을 사무소에 제출하여야 합니다.
③ 사무소는 정보주체의 권리행사에 대하여 개인정보보호법 등 관계법령이 정하는 바에 따라 지체 없이 조치하겠습니다.
제 6 조 (개인정보의 파기)
① 사무소는 원칙적으로 개인정보의 처리목적이 달성된 경우 등 그 개인정보가 불필요하게 되었을 때에는 지체 없이 해당 개인정보를 파기합니다.
② 사무소가 관계법령의 규정에 따라 개인정보를 파기하지 아니하고 보존하여야 하는 경우에는 해당 개인정보 또는 개인정보파일을 다른 개인정보와 분리해서 저장·관리 합니다.
③ 사무소는 파기사유가 발생한 개인정보를 선정하여 개인정보 보호책임자의 승인을 받아 해당 개인정보를 파기합니다.
④ 사무소는 파기하여야 할 개인정보가 전자적 파일 형태인 경우 복원이 불가능한 방법으로 영구 삭제하며, 이외의 기록물, 인쇄물, 서면, 그 밖의 기록매체인 경우 파쇄 또는 소각합니다.
제 7 조 (의견수렴 및 불만처리)
정보주체는 개인정보 보호 관련 문의, 불만처리, 피해구제 등에 관한 사항을 아래 개인정보 보호책임자 또는 담당부서에 문의하실 수 있습니다. 사무소는 정보주체의 문의에 대하여 신속하고 충분한 답변을 드릴 것입니다.
개인정보 보호 책임자 : 변호사
연락처 : 02.
제 8 조 (개인정보 처리방침의 변경)
사무소의 개인정보 처리방침은 관련 법령, 지침 및 사무소 내부규정에 따라 변경될 수 있으며, 개인정보 처리방침이 변경되는 경우 관련 법령이 정하는 방법에 따라 공개합니다.
제 9 조 (개인정보의 안전성 확보 조치)
사무소는 개인정보의 안전성 확보를 위해 다음과 같은 조치를 취하고 있습니다.
관리적 조치 : 내부관리계획의 수립 및 시행, 구성원에 대한 정기적인 개인정보 보호교육 등
기술적 조치 : 개인정보처리시스템 등의 접근권한 관리, 접근통제시스템 설치, 고유식별정보 등의 암호화, 보안프로그램의 설치 등
물리적 조치 : 전산실, 자료보관실 등 개인정보 보관장소에 대한 접근통제