Luật sư Sai sót y khoa | Từ nghi ngờ đến chứng minh — lộ trình cho người bị hại
Tóm tắt
Sai sót y khoa (의료과실) là trường hợp nhân viên y tế vi phạm nghĩa vụ chú ý cần thiết trong khám, chẩn đoán, điều trị hoặc giải thích, gây ra thiệt hại về sức khỏe hoặc tính mạng cho người bệnh. Về mặt pháp lý, người bị hại phải chứng minh được lỗi (sai sót), thiệt hại và mối quan hệ nhân quả giữa hai yếu tố này thì mới được bồi thường (민법 제750조). Tuy nhiên vì hồ sơ, thiết bị và chuyên môn y học đều thuộc về phía bệnh viện, tòa án Hàn Quốc đã dần nới lỏng mức độ chứng minh cho người bệnh trong nhiều trường hợp. Việc bảo toàn chứng cứ ngay từ đầu — đặc biệt là hồ sơ bệnh án gốc — có ảnh hưởng quyết định đến kết quả vụ việc.
Dân sự · Y tếQuan điểm người bị hạiLiên quan: Luật Dân sự, Luật Trọng tài tranh chấp y tế
Sai sót y khoa | Những yếu tố cần chứng minh để yêu cầu bồi thường
Khác với hình sự, vụ việc dân sự về sai sót y khoa không cần chứng minh "cố ý", nhưng người bị hại phải trình bày được đầy đủ các yếu tố cấu thành trách nhiệm bồi thường theo pháp luật dân sự. Dưới đây là các trụ cột chính mà phía bệnh viện và người bị hại thường tranh cãi gay gắt nhất.
Yếu tố 1
Vi phạm nghĩa vụ chú ý y khoa (의료상 과실)
Đây là việc nhân viên y tế đã không thực hiện đúng mức độ chăm sóc, chẩn đoán, xử trí mà một bác sĩ có chuyên môn tương đương, trong hoàn cảnh tương đương, thông thường phải thực hiện. Tòa án thường dựa vào ý kiến giám định y khoa của cơ quan thứ ba (감정) để xác định có tồn tại sai sót hay không. Việc chỉ vì kết quả điều trị xấu không đồng nghĩa với có sai sót — phải chứng minh cụ thể hành vi lệch chuẩn.
Yếu tố 2
Vi phạm nghĩa vụ giải thích (설명의무 위반)
Bác sĩ có nghĩa vụ giải thích cho người bệnh về phương pháp điều trị, rủi ro có thể xảy ra và các lựa chọn thay thế trước khi thực hiện phẫu thuật hoặc thủ thuật có nguy cơ. Nếu việc giải thích bị bỏ qua hoặc không đầy đủ khiến người bệnh mất cơ hội lựa chọn, đây có thể là căn cứ độc lập để yêu cầu bồi thường thiệt hại về quyền tự quyết, dù không chứng minh được sai sót kỹ thuật.
Yếu tố 3
Thiệt hại thực tế xảy ra
Phải có thiệt hại cụ thể về sức khỏe, di chứng, tử vong hoặc tổn thất tinh thần. Mức độ và nội dung thiệt hại cần được xác định qua hồ sơ điều trị tiếp theo, giám định di chứng (후유장해 감정) để làm cơ sở tính tiền bồi thường.
Yếu tố 4
Mối quan hệ nhân quả giữa sai sót và thiệt hại
Đây là phần khó nhất. Theo án lệ Hàn Quốc, người bị hại không cần chứng minh nhân quả một cách khoa học tuyệt đối, mà chỉ cần chứng minh ở mức "có khả năng cao" rằng sai sót đó là nguyên nhân duy nhất hợp lý có thể giải thích được thiệt hại, sau khi loại trừ các nguyên nhân khác (대법원 판례 법리). Đây là nơi việc nới lỏng gánh nặng chứng minh cho bệnh nhân được áp dụng rõ nhất.
Về gánh nặng chứng minh trong thực tế
Tòa án tối cao Hàn Quốc đã nhiều lần công nhận rằng, khi người bệnh chứng minh được diễn biến bất thường trong và sau quá trình điều trị mà không có nguyên nhân khác hợp lý, thì có thể suy đoán tồn tại sai sót và nhân quả, trừ khi bệnh viện chứng minh được điều ngược lại. Đây gọi là nguyên tắc "nới lỏng chứng minh" (증명책임의 완화), giúp cân bằng lại vị thế thông tin bất đối xứng giữa bệnh nhân và bệnh viện.
Sai sót y khoa | Chứng minh mối quan hệ nhân quả — điểm quyết định thắng bại
Nhiều gia đình người bị hại tìm đến luật sư sau khi đã nhận được kết luận giám định không thuận lợi. Hiểu đúng cách tòa án nhìn nhận nhân quả giúp tránh bỏ lỡ giai đoạn quan trọng nhất của vụ việc.
Nguyên tắc suy đoán nhân quả gián tiếp
Vì bệnh nhân không có chuyên môn y học để chỉ ra chính xác cơ chế gây hại, tòa án cho phép chứng minh gián tiếp: nếu chứng minh được (1) diễn biến bất thường xảy ra trong quá trình điều trị, và (2) không có nguyên nhân khác nào hợp lý ngoài sai sót của bệnh viện, thì có thể suy đoán có mối quan hệ nhân quả (대법원 판례 법리 관련). Gánh nặng chứng minh ngược sau đó chuyển sang phía bệnh viện.
Vai trò của giám định y khoa (감정)
Tòa án thường chỉ định một cơ quan y tế thứ ba (như bệnh viện đại học khác) để đưa ra ý kiến giám định chuyên môn. Kết quả giám định có ảnh hưởng lớn đến việc tòa xác định có sai sót và nhân quả hay không, nên việc chuẩn bị câu hỏi giám định (감정사항) một cách chi tiết, đúng trọng tâm y học là bước then chốt cần luật sư có kinh nghiệm hỗ trợ.
Trường hợp nhiều nguyên nhân cùng tồn tại
Nếu bệnh nhân có bệnh lý nền hoặc yếu tố rủi ro cá nhân, tòa án có thể áp dụng "giới hạn trách nhiệm theo tỷ lệ đóng góp của sai sót" (책임비율 제한), tức chỉ buộc bệnh viện bồi thường một phần thiệt hại tương ứng với mức độ sai sót đã góp phần gây ra kết quả, không phải toàn bộ thiệt hại.
Sai sót y khoa | Bảo toàn và phân tích hồ sơ bệnh án
Hồ sơ bệnh án là chứng cứ trung tâm của mọi vụ việc sai sót y khoa. Vì hồ sơ này do chính bệnh viện lập và lưu giữ, việc tiếp cận sớm và đúng cách quyết định phần lớn khả năng thành công của vụ việc.
Quyền yêu cầu sao chép hồ sơ bệnh án
Người bệnh hoặc người đại diện hợp pháp có quyền yêu cầu bệnh viện cấp bản sao hồ sơ bệnh án, bao gồm phiếu theo dõi điều dưỡng, kết quả xét nghiệm, phim chụp ảnh và ghi chú của bác sĩ (의료법 제21조). Nên yêu cầu sao chép toàn bộ hồ sơ càng sớm càng tốt, trước khi tiến hành các thủ tục tố tụng, để hạn chế rủi ro hồ sơ bị chỉnh sửa hoặc bổ sung sau này.
Phát hiện dấu hiệu chỉnh sửa hồ sơ
Trong một số vụ việc, việc ghi chú bổ sung sau thời điểm xảy ra sự cố, thời gian ghi chép không khớp logic, hoặc chữ ký/mực khác biệt có thể là dấu hiệu bệnh viện đã sửa đổi hồ sơ. Nếu nghi ngờ, có thể yêu cầu giám định pháp y đối với thời điểm ghi chép (필적·시점 감정) để làm rõ.
Thu thập hồ sơ song song với thủ tục hòa giải y tế
Có thể nộp đơn yêu cầu điều tra và hòa giải tại Cơ quan Trọng tài Tranh chấp Y tế Hàn Quốc (한국의료분쟁조정중재원) theo Luật Trọng tài tranh chấp y tế, nơi có thể yêu cầu bệnh viện cung cấp hồ sơ và tiến hành giám định độc lập với chi phí thấp hơn tố tụng, trước khi quyết định có khởi kiện dân sự hay không.
Sai sót y khoa | Phạm vi và cách tính tiền bồi thường thiệt hại
Tiền bồi thường trong vụ việc sai sót y khoa không chỉ gồm chi phí điều trị mà còn nhiều khoản khác tùy vào mức độ di chứng và hoàn cảnh cụ thể của người bị hại.
Thiệt hại tài sản tích cực và tiêu cực
Thiệt hại tài sản tích cực bao gồm chi phí điều trị đã và sẽ phát sinh, chi phí chăm sóc, chi phí di chuyển. Thiệt hại tài sản tiêu cực là thu nhập bị mất do mất khả năng lao động (실질임금 상실), được tính dựa trên tỷ lệ mất khả năng lao động do di chứng gây ra (민법 제763조, 제393조 준용).
Tiền bồi thường tổn thất tinh thần (위자료)
Ngoài thiệt hại vật chất, người bị hại và trong một số trường hợp cả người thân trực tiếp (vợ/chồng, con, cha mẹ) có thể được bồi thường tổn thất tinh thần do đau đớn, mất mát tinh thần gây ra bởi sự việc (민법 제751조, 제752조). Mức bồi thường phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của di chứng, tuổi tác, hoàn cảnh gia đình.
Trường hợp tử vong do sai sót y khoa
Nếu người bệnh tử vong, người thừa kế có quyền yêu cầu bồi thường thu nhập bị mất trong phần đời còn lại đáng lẽ được sống (가동연한까지의 상실수익), chi phí mai táng và tổn thất tinh thần của cả người mất và người thân còn sống.
Sai sót y khoa | Từ nghi ngờ sai sót đến nhận bồi thường
1
Tư vấn ban đầu và rà soát diễn biến vụ việc Luật sư nghe trình bày diễn biến điều trị theo trình tự thời gian, xác định sơ bộ có dấu hiệu sai sót hay không và những hồ sơ cần thu thập ngay.
2
Thu thập và bảo toàn hồ sơ bệnh án Yêu cầu bệnh viện cấp toàn bộ hồ sơ điều trị, phim ảnh, kết quả xét nghiệm; nếu cần, tiến hành thủ tục lập vi bằng hoặc niêm phong chứng cứ để tránh bị chỉnh sửa.
3
Tham vấn ý kiến chuyên môn y học độc lập Nhờ chuyên gia y học hoặc cơ quan giám định phân tích hồ sơ để đánh giá khả năng chứng minh sai sót và nhân quả trước khi quyết định hướng xử lý.
4
Chọn thủ tục: hòa giải tại cơ quan trọng tài hoặc khởi kiện dân sự Tùy vào mức độ thiệt hại và thái độ của bệnh viện, có thể nộp đơn hòa giải tại Cơ quan Trọng tài Tranh chấp Y tế hoặc khởi kiện trực tiếp ra tòa án dân sự.
5
Tiến hành giám định và tranh tụng tại tòa Tòa án chỉ định cơ quan giám định thứ ba; luật sư chuẩn bị nội dung câu hỏi giám định và phản biện dựa trên kết quả để bảo vệ quyền lợi người bị hại.
6
Nhận kết quả hòa giải/bản án và thi hành bồi thường Khi đạt được kết quả hòa giải thành hoặc bản án có hiệu lực, tiến hành thủ tục yêu cầu bệnh viện hoặc công ty bảo hiểm trách nhiệm chi trả tiền bồi thường.
Sai sót y khoa | Cấu trúc chi phí luật sư trong vụ việc sai sót y khoa
Phí thù lao ban đầu (착수금) Được tính dựa trên độ phức tạp của vụ việc, số lượng hồ sơ cần phân tích và việc có cần thuê chuyên gia y học tư vấn độc lập hay không. Vụ việc cần giám định phức tạp thường có mức phí cao hơn vụ việc đơn giản.
Phí thành công (성공보수) Thường được tính theo tỷ lệ phần trăm trên số tiền bồi thường thực tế nhận được, thỏa thuận cụ thể theo hợp đồng ủy quyền, nhằm gắn kết quyền lợi của luật sư với kết quả vụ việc.
Chi phí giám định y khoa Chi phí thuê cơ quan giám định thứ ba (감정료) do tòa án chỉ định, thường do bên yêu cầu giám định tạm ứng trước và có thể được tính vào chi phí tố tụng cuối cùng tùy kết quả vụ việc.
Chi phí thực tế khác (실비) Bao gồm phí sao chép hồ sơ bệnh án, phí đi lại, phí dịch thuật tài liệu y học (nếu cần), phí tư vấn chuyên gia y học độc lập trước khi khởi kiện.
Chi phí hòa giải tại Cơ quan Trọng tài Tranh chấp Y tế Thủ tục hòa giải theo Luật Trọng tài tranh chấp y tế thường có mức phí thấp hơn đáng kể so với khởi kiện dân sự, phù hợp để cân nhắc trước khi quyết định khởi kiện chính thức.
※ Chi phí thay đổi tùy theo mức độ phức tạp và tình huống cụ thể của vụ việc; chi phí chính xác sẽ được tư vấn cụ thể. Không đảm bảo kết quả cụ thể.
Sai sót y khoa | Tự kiểm tra tình huống của bạn
1️⃣ Dấu hiệu nghi ngờ có sai sót y khoa
Kết quả điều trị khác hẳn với những gì bác sĩ đã giải thích trước đó?
Có diễn biến bất thường xảy ra đột ngột trong hoặc sau khi phẫu thuật/thủ thuật?
Bác sĩ hoặc bệnh viện tránh giải thích rõ nguyên nhân sau khi sự việc xảy ra?
Có dấu hiệu hồ sơ bệnh án bị chỉnh sửa hoặc bổ sung muộn?
2️⃣ Chuẩn bị chứng cứ ngay từ đầu
Bạn đã yêu cầu sao chép toàn bộ hồ sơ bệnh án chưa?
Bạn có giữ lại phim chụp X-quang, CT, MRI hoặc kết quả xét nghiệm gốc?
Bạn đã ghi lại lời kể của người nhà, người chăm sóc về diễn biến theo thời gian chưa?
Bạn có biên bản hoặc tin nhắn trao đổi với bệnh viện sau sự việc?
3️⃣ Đánh giá thiệt hại thực tế
Bạn đã được chẩn đoán di chứng hoặc mức độ mất khả năng lao động chưa?
Chi phí điều trị tiếp theo dự kiến kéo dài bao lâu?
Bạn có bị mất thu nhập do phải nghỉ việc để điều trị hoặc chăm sóc?
Gia đình có phải thuê người chăm sóc dài hạn không?
4️⃣ Lựa chọn hướng xử lý phù hợp
Bạn muốn giải quyết nhanh qua hòa giải hay sẵn sàng theo đuổi vụ kiện dài hạn?
Bệnh viện có thái độ hợp tác, thừa nhận trách nhiệm một phần không?
Bạn đã tham khảo ý kiến chuyên gia y học độc lập chưa?
Thời gian từ khi sự việc xảy ra đến hiện tại là bao lâu (liên quan thời hiệu)?
Câu hỏi thường gặp
Q. Tôi nghi ngờ có sai sót y khoa nhưng không có chuyên môn y học, làm sao chứng minh?
A. Bạn không cần tự mình chứng minh cơ chế y học chính xác. Tòa án Hàn Quốc cho phép chứng minh gián tiếp: nếu chỉ ra được diễn biến bất thường và không có nguyên nhân hợp lý khác ngoài sai sót của bệnh viện, có thể được suy đoán có nhân quả (대법원 판례 법리). Luật sư và chuyên gia y học độc lập sẽ hỗ trợ phân tích hồ sơ để xây dựng lập luận này.
Q. Thời hiệu để khởi kiện yêu cầu bồi thường sai sót y khoa là bao lâu?
A. Yêu cầu bồi thường theo hành vi vi phạm pháp luật (불법행위) có thời hiệu 3 năm kể từ khi người bị hại biết được thiệt hại và người gây thiệt hại, hoặc 10 năm kể từ ngày hành vi vi phạm xảy ra, tùy thời hiệu nào đến trước (민법 제766조). Nên xác nhận thời điểm bắt đầu tính thời hiệu cụ thể với luật sư vì cách tính có thể phức tạp trong từng vụ việc.
Q. Bệnh viện không cho tôi sao chép hồ sơ bệnh án, tôi phải làm gì?
A. Theo pháp luật, người bệnh hoặc người đại diện hợp pháp có quyền yêu cầu cấp bản sao hồ sơ bệnh án (의료법 제21조). Nếu bệnh viện từ chối không có lý do hợp lý, có thể yêu cầu hỗ trợ qua Cơ quan Trọng tài Tranh chấp Y tế hoặc thực hiện thủ tục thu thập chứng cứ trước khi khởi kiện (제소전 증거보전 신청) tại tòa án.
Q. Hòa giải tại Cơ quan Trọng tài Tranh chấp Y tế khác gì với khởi kiện dân sự?
A. Hòa giải theo Luật Trọng tài tranh chấp y tế thường nhanh hơn, chi phí thấp hơn và có thể yêu cầu bệnh viện cung cấp hồ sơ, tiến hành giám định độc lập. Tuy nhiên nếu bệnh viện không đồng ý hòa giải hoặc kết quả không thỏa đáng, bạn vẫn có thể chuyển sang khởi kiện dân sự tại tòa án.
Q. Nếu người bệnh đã có bệnh lý nền, bệnh viện có phải bồi thường toàn bộ không?
A. Không nhất thiết. Tòa án có thể áp dụng nguyên tắc giới hạn trách nhiệm theo tỷ lệ đóng góp của sai sót, nghĩa là chỉ buộc bệnh viện bồi thường phần thiệt hại tương ứng với mức độ sai sót đã góp phần gây ra kết quả, sau khi cân nhắc cả yếu tố bệnh lý nền của người bệnh.
Q. Người nhà có được bồi thường tổn thất tinh thần khi người bệnh tử vong không?
A. Có. Vợ/chồng, con, cha mẹ của người bị hại có thể được bồi thường tổn thất tinh thần của riêng mình do mất người thân, ngoài phần bồi thường mà người bị hại (hoặc người thừa kế) được nhận (민법 제752조).
Q. Tôi có cần nhờ chuyên gia y học tư vấn trước khi khởi kiện không?
A. Rất nên làm vậy. Việc tham vấn chuyên gia y học độc lập trước khi khởi kiện giúp đánh giá sơ bộ khả năng thành công, xác định điểm mấu chốt cần giám định, tránh mất thời gian và chi phí theo đuổi vụ việc không có căn cứ vững.
Q. Nếu bác sĩ không giải thích đầy đủ rủi ro trước phẫu thuật, tôi có thể kiện riêng về điều này không?
A. Có thể. Vi phạm nghĩa vụ giải thích (설명의무 위반) có thể là căn cứ độc lập để yêu cầu bồi thường tổn thất về quyền tự quyết định của người bệnh, dù không chứng minh được sai sót kỹ thuật trong quá trình điều trị.
Q. Kết quả giám định y khoa của tòa án có phải là quyết định cuối cùng không?
A. Không hoàn toàn. Kết quả giám định là chứng cứ quan trọng nhưng tòa án vẫn xem xét tổng thể các chứng cứ khác. Luật sư có thể yêu cầu giám định bổ sung hoặc phản biện kết quả giám định nếu có cơ sở hợp lý.
법무법인 프런티어(이하 “사무소”)는 개인정보보호법에 따라 정보주체의 개인정보 및 권익을 보호하고 개인정보와 관련된 정보주체의 고충을 신속하고 원활하게 처리하기 위하여 본 개인정보 처리방침을 수립·공개합니다.
제 1 조 수집하는 개인정보의 항목, 목적, 방법
제 2 조 개인정보의 처리 및 보유기간
제 3 조 개인정보의 제3자 제공
제 4 조 개인정보 처리업무의 위탁
제 5 조 정보주체의 권리·의무 및 그 행사방법
제 6 조 개인정보의 파기
제 7 조 의견수렴 및 불만처리
제 8 조 개인정보 처리방침의 변경
제 9 조 개인정보의 안전성 확보 조치
제 1 조 (수집하는 개인정보의 항목, 목적, 방법)
① 게시판 글 작성 시 필수 항목에 대한 수집목적은 ‘별도의 구체적 상담을 위하여’이며 수집항목은 ‘이름, 이메일, 연락처’입니다.
② 전항 외에 고객의 서비스 이용 과정이나 요청 사항 처리 과정에서 ‘IP주소, 접속로그, 단말기 및 환경정보, 서비스 이용기록, 쿠키’와 같은 정보들이 자동으로 수집 및 저장될 수 있으며, 이 때의 수집목적은 ‘사용자 홈페이지 이용, 사이트 이용에 대한 문의 민원 등 고객 고충 처리’입니다.
③ 사무소는 ‘홈페이지 고객 문의/고충 처리 시 전화 또는 인터넷을 통한 상담’과 같은 방법으로 개인정보를 수집합니다
제 2 조 (개인정보의 처리 및 보유기간)
관계법령의 규정에 따라 개인정보를 보존하여야 하는 의무가 있는 경우가 아닌 한, 정보주체의 개인정보는 원칙적으로 해당 개인정보의 처리목적이 달성될 때까지 보유 및 이용되며, 그 목적이 달성되면 지체 없이 파기됩니다.
제 3 조 (개인정보의 제3자 제공)
사무소는 정보주체의 개인정보를 본 처리방침에서 명시한 목적에 한해서만 처리하며 정보주체의 사전동의가 있는 경우 또는 개인정보보호법 등 관계법령의 규정에 의거한 경우에만 개인정보를 제3자에게 제공합니다. 사무소는 현재 개인정보를 제3자에게 제공하지 않고 있습니다.
제 4 조 (개인정보 처리업무의 위탁)
사무소는 현재 귀하의 개인정보 보호를 위해 귀하의 개인정보를 직접 취급 관리하고 있습니다. 단, 향후 보다 전문적인 서비스를 제공하기 위하여 제3의 전문기관에 귀하의 정보를 위탁할 필요가 있다고 판단되는 경우, 귀하의 사전 동의 하에 개인정보에 대한 취급을 위탁할 수 있습니다.
제 5 조 (정보주체의 권리·의무 및 그 행사방법)
① 정보주체는 개인정보보호법 등 관계법령이 정하는 바에 따라 사무소에 대해 개인정보의 열람, 정정 및 삭제, 처리정지 요구 등 개인정보 보호 관련 권리를 행사할 수 있습니다.
② 제1항에 따른 권리행사는 정보주체의 법정대리인이나 위임을 받은 사람을 통해서도 할 수 있습니다. 다만, 이 경우에는 개인정보보호법 시행규칙에 따른 위임장을 사무소에 제출하여야 합니다.
③ 사무소는 정보주체의 권리행사에 대하여 개인정보보호법 등 관계법령이 정하는 바에 따라 지체 없이 조치하겠습니다.
제 6 조 (개인정보의 파기)
① 사무소는 원칙적으로 개인정보의 처리목적이 달성된 경우 등 그 개인정보가 불필요하게 되었을 때에는 지체 없이 해당 개인정보를 파기합니다.
② 사무소가 관계법령의 규정에 따라 개인정보를 파기하지 아니하고 보존하여야 하는 경우에는 해당 개인정보 또는 개인정보파일을 다른 개인정보와 분리해서 저장·관리 합니다.
③ 사무소는 파기사유가 발생한 개인정보를 선정하여 개인정보 보호책임자의 승인을 받아 해당 개인정보를 파기합니다.
④ 사무소는 파기하여야 할 개인정보가 전자적 파일 형태인 경우 복원이 불가능한 방법으로 영구 삭제하며, 이외의 기록물, 인쇄물, 서면, 그 밖의 기록매체인 경우 파쇄 또는 소각합니다.
제 7 조 (의견수렴 및 불만처리)
정보주체는 개인정보 보호 관련 문의, 불만처리, 피해구제 등에 관한 사항을 아래 개인정보 보호책임자 또는 담당부서에 문의하실 수 있습니다. 사무소는 정보주체의 문의에 대하여 신속하고 충분한 답변을 드릴 것입니다.
개인정보 보호 책임자 : 변호사
연락처 : 02.
제 8 조 (개인정보 처리방침의 변경)
사무소의 개인정보 처리방침은 관련 법령, 지침 및 사무소 내부규정에 따라 변경될 수 있으며, 개인정보 처리방침이 변경되는 경우 관련 법령이 정하는 방법에 따라 공개합니다.
제 9 조 (개인정보의 안전성 확보 조치)
사무소는 개인정보의 안전성 확보를 위해 다음과 같은 조치를 취하고 있습니다.
관리적 조치 : 내부관리계획의 수립 및 시행, 구성원에 대한 정기적인 개인정보 보호교육 등
기술적 조치 : 개인정보처리시스템 등의 접근권한 관리, 접근통제시스템 설치, 고유식별정보 등의 암호화, 보안프로그램의 설치 등
물리적 조치 : 전산실, 자료보관실 등 개인정보 보관장소에 대한 접근통제